Ons onderzoek

Onze missie

Wij werken aan een doorbraak in de behandeling van neuronale en neurodegeneratieve aandoeningen. Hiervoor is het nodig om de werking van onze hersenen beter te begrijpen. Die kennis willen we vertalen om ziekteprocessen in kaart te brengen en nieuwe behandelingspistes op te sporen.

We zetten in op zowel basisonderzoek als toegepast medisch onderzoek. Onze focus ligt daarbij op verschillende neurologische en neurodegeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Alzheimer, de ziekte van Parkinson, frontotemporale dementie, dystonie en ALS, maar ook bij neuronale ontwikkelingstoornissen. Ons basisonderzoek is gericht op het beter begrijpen van neuronale ontwikkeling, signaaloverdracht in de hersenen, eiwitvouwing en -ophoping en interacties met het immuunsysteem. Hiervoor zetten we een brede waaier aan technieken in, van bioinformatica tot microscopie en electrophysiologie.


 

Wat is Alzheimer?

De ziekte van Alzheimer is een degeneratieve aandoening die geleidelijk begint en steeds erger wordt, Het is de oorzaak van 60 tot 70% van alle gevallen van dementie. Het meest herkenbare kenmerk zijn geheugenproblemen. Naarmate de ziekte vordert, kunnen andere symptomen ontstaan: spraak- en taalproblemen, desoriëntatie (o.a. gemakkelijk verdwalen), stemmingswisselingen, een verlies van motivatie en initiatief, verminderde zelfzorg en gedragsproblemen. Uiteindelijk zonderen patiënten zich af van hun naasten en trekken ze zich terug uit het dagelijks leven. Hoe snel iemand achteruitgaat, verschilt van patiënt tot patiënt. De gemiddelde levensverwachting na diagnose is drie tot negen jaar.

Hoe vaak komt het voor?

In 2015 waren er wereldwijd naar schatting 29,8 miljoen mensen met de ziekte van Alzheimer. De ziekte wordt meestal vastgesteld bij personen die ouder zijn dan 65 jaar, maar in 4 tot 5% van de gevallen is er sprake van een vroeg begin (jonger dan 65) van de ziekte van Alzheimer. Ongeveer 6 op de 100 mensen boven de 65 worden door de ziekte getroffen.

Waar staat het onderzoek?

Er bestaan geen medicijnen om de ziekte te genezen of de voortgang te stoppen, maar sommige symptomen kunnen wel worden bestreden. De oorzaak van Alzheimer is onduidelijk. In bepaalde gevallen zijn er erfelijke factoren. Andere risicofactoren zijn onder andere veelvuldig hoofdletsel, depressie en hoge bloeddruk.

Het onderliggende ziekteproces wordt in verband gebracht met plaques en tangles in de hersenen. De plaques zijn eiwitopstappelingen met als voornaamste bestanddeel amyloid beta. Een stukje eiwit dat vrij komt wanneer het amyloide voorlopereiwit door enzymen wordt verknipt. De neuronale tangles of kluwens hebben dan weer te maken met het samenklitten van tau eiwitten.

Wij onderzoeken hoe en waarom plaques en tangles opstapelingen zich vormen in de hersenen, en hoe ze het ziekteproces sturen. Zo proberen we nieuwe therapeutische strategiën op het spoor te komen.

Wim Annaert

Het labo onder leiding van professor Wim Annaert spitst zich toe op het begrijpen van de moleculaire mechanismen van membraantransport, onder andere in de context van Alzheimer.

Lucía Chávez-Gutiérrez

Het labo onder leiding van professor Lucía Chávez-Gutiérrez is gespecialiseerd in onderzoek naar eiwitverknipping en hoe dat proces neurodegeneratieve ziekten veroorzaakt.

Bart De Strooper

Het De Strooper labo bestudeert de moleculaire mechanismen van Alzheimer. Professor De Strooper won voor zijn werk in 2018 de gerenommeerde Brain Prize.

Joris de Wit

Het labo van Joris de Wit onderzoekt hoe hersencellen verbindingen maken met elkaar. Ook de eiwitten die een rol spelen in het ziekteproces van Alzheimer, zoals het amyloide voorlopereiwit, komen hieraan te pas.

Matthew Holt

Matthew Holt en zijn team bestuderen gliacellen, ondersteunende cellen in de hersenen die ook bij Alzheimer een rol spelen in het ziekteproces.

Switch labo

Het Switch labo onder leiding van Joost Schymkowitz en Frederic Rousseau bestudeert waarom en hoe bepaalde eiwitten samenklitten, zoals het amyloide eiwit in plaques in de hersenen van Alzheimerpatiënten.

Patrik Verstreken

Het labo rond Patrik Verstreken focust op de communicatie tussen hersencellen, ondere andere ook de rol hierin voor tau. Tau is een eiwit dat in de hersenen van Alzheimerpatiënten is opgehoopt in neuronale kluwens.


 

Wat is parkinson?

De ziekte van Parkinson is een degeneratieve ziekte in het centraal zenuwstelsel waarbij zenuwcellen langzaam afsterven, onder andere de zogenaamde dopaminerge neuronen. Dit leidt in eerste plaats tot stoornissen in de beweging. De symptomen komen langzaam op en worden naarmate de ziekte vordert ernstiger. In de beginfase van de ziekte bestaan de voornaamste symptomen uit schudden, spasmen, traagheid in beweging en moeite met lopen. Daarnaast kunnen ook gedrags- en cognitieve problemen voorkomen. In latere stadia is er een verhoogde kans op dementie. Ruim één derde van de parkinsonpatiënten lijdt aan depressie. De kenmerkende verschijnselen samen worden aangeduid met de naam parkinsonisme.

Hoe vaak komt het voor?

Parkinson komt vooral voor bij mensen boven de 60. In die leeftijdscategorie komt de ziekte voor bij 1% van de bevolking. Mannen krijgen vaker parkinson dan vrouwen. Wanneer parkinson voorkomt bij mensen jonger dan 40 à 50 jaar spreekt men van early onset parkinson.

Waar staat het onderzoek?

De onderliggende oorzaak van de ziekte van Parkinson is doorgaans onbekend. De ziekte ontstaat waarschijnlijk vanwege een combinatie van genetische en omgevingsfactoren. In een kleine minderheid van de gevallen is de ziekte erfelijk. Er zijn ondertussen een vijftiental genen gelinkt aan de ziekte van Parkinson. Wij onderzoeken de rol van deze genen in de hersenen. Wat is hun functie en waar loopt het mis als er een mutatie of genfout optreedt? Op die manier hopen we het ziekteproces beter te begrijpen en er ook op in te grijpen.

We doen dit soort onderzoek aan de hand van fruitvliegjes en muizenmodellen, maar ook aan de hand van patiëntenweefsel en menselijke stamcellen.

Stein Aerts

Het team van Stein Aerts onderzoekt de regulatie van genen tot op het niveau van individuele cellen. Zij brengen bijvoorbeeld in kaart hoe genetische fouten gelinkt aan Parkinson de genactiviteit van verschillende soorten hersencellen beïnvloeden.

Patrik Verstreken

Patrik Verstreken's labo bestudeert de rol van eiwitten zoals LRRK2, PINK1 en Parkin, die allemaal in verband gebracht werden met Parkinson, in fruitvliegjes.


 

Wat is ALS?

Amyotrofische laterale sclerose of ALS is een neurologische ziekte waarbij het belangrijkste kenmerk is dat de motorische zenuwcellen in het ruggenmerg, de hersenstam en de motorische schors van de hersenen afsterven. Daardoor ontstaat progressief krachtsverlies en verlamming, die uiteindelijk tot de dood leidt van de patiënt door verlamming van de ademhalingsspieren.

 

Hoe vaak komt het voor?

De ziekte begint meestal op volwassen leeftijd (gemiddeld 40 tot 60 jaar). De jaarlijkse incidentie (het aantal nieuwe gevallen per jaar) is ongeveer tussen de 1,4 en 3 per 100.000 mensen, en de prevalentie (het aantal patiënten op een bepaald ogenblik) ligt tussen de 4 en 6 per 100.000 mensen.

Waar staat het onderzoek?

Onze onderzoekers proberen het ziekteproces van ALS te ontrafelen, net als voor frontotemporale dementie, een biologisch verwante aandoening met heel andere symptomen. ALS (en ook frontaalkwabdementie) zijn voorlopig ongeneeslijk.

We bestuderen verschillende erfelijke vormen van zowel ALS als frontotemporale dementie aan de hand van diermodellen (bijv. zebravissen of fruitvliegen) en in stamcellen afkomstig van patiëntenweefsel. Op die manier sporen we nieuwe therapeutische doelwitten op.

Ludo Van Den Bosch

Samen met zijn collega's onderzoekt Ludo Van Den Bosch de moleculaire mechanismen van ALS, maar ook van frontaalkwabdementie, en erfelijke motor neuropathiën zoals de ziekte van Charcot-Marie-Tooth.


 

Wat is dystonie?

Dystonie is een vrij zeldzame neurologische aandoening die zich kenmerkt door motorische stoornissen, aanhoudende samentrekking van spieren of spiergroepen en/of herhaalde bewegingen. Soms kan een lichaamsdeel als gevolg van de aandoening een onnatuurlijke stand aannemen. Een verschil met tics is dat het verschijnsel door de patiënt niet te onderdrukken is.

Dystonie kan zich voordoen in één lichaamsdeel (focaal), bijvoorbeeld de oogleden of een van de ledematen, maar ook in meerdere lichaamsdelen tegelijk (segmentaal, als deze aan elkaar grenzen; multifocaal, als deze niet aan elkaar grenzen). Een extreem voorbeeld is wel gegeneraliseerde idiopathische dystonie, waarbij alle spiergroepen van het lichaam betrokken kunnen zijn. Gewoonlijk laat de aandoening na enige jaren van verslechtering een stabilisering zien. Spontane remissie wordt in een beperkt aantal gevallen (10 à 15 %) waargenomen, alhoewel er daarna toch weer van een terugval sprake kan zijn.

 

Hoe vaak komt het voor?

De prevalentie van primaire dystonie varieert van 50 per miljoen voor early-onset dystonie, en van 30-7320 per miljoen voor late-onset dystonie. De cijfers lopen uit elkaar, want de kwaliteit van de onderzoeken waar deze cijfers op gebaseerd zijn, is niet altijd even goed.

De aandoening komt zowel bij mannen als bij vrouwen voor en in alle leeftijdsklassen, maar vaker bij ouderen. Dystonie kan het gevolg zijn van erfelijke aanleg, maar ook spontaan ontstaan zonder aanwijsbare oorzaak. Wat betreft de mate aan invaliditeit is er een relatie te leggen met de leeftijd waarop de kwaal zich voor het eerst manifesteert. Hoe eerder zij optreedt, hoe groter de kans dat meerdere spiergroepen zullen worden aangetast, vooral bij kinderen (gegeneraliseerde dystonie). De ziekte kan dan leiden tot volledige invaliditeit, maar is op zich niet letaal. Ook het intellectuele vermogen blijft onaangetast.

 

Waar staat het onderzoek?

Onze onderzoekers spitsen zich vooral toe op DYT1 dystonie, de meest voorkomende erfelijke vorm van de ziekte. Ze wordt veroorzaakt door een DNA fout: er zijn drie baseparen weg in het gen dat codeert voor het torsinA eiwit. Wij konden aantonen dat deze eiwitten de lipidenbalans en de productie van celmembraan reguleren. We proberen nu beter te begrijpen op welke manier die functies een rol spelen in de werking en de ontwikkeling van zenuwcellen.

Daarnaast bestuderen we ook andere erfelijke vormen van dystonie, die veroorzaakt worden door andere DNA fouten.

Rose Goodchild

Rose Goodchild en haar team onderzoeken de moleculaire mechanismen die dystonie veroorzaken.


 

Wat zijn neuronale ontwikkelingsstoornissen?

Neuronale ontwikkelingsstoornissen zij het gevolg van problemen bij de groei en ontwikkeling van het zenuwstelsel. Dit soort stoornissen kan problemen omvatten op vlak van emotionele en/of intellectuele vaardigheden, maar ook motorische vaardigheden. Onder deze noemer vallen bijvoorbeeld autismespectrumstoornissen of hersenverlamming.

Waar staat het onderzoek?

Door te bestuderen hoe gezonde hersenen zich ontwikkelen, en hoe ze functioneren, kunnen we heel wat leren over wat er allemaal kan mislopen bij deze processen. Onze onderzoekers bestuderen ook de unieke eigenschappen en evolutie van de hersenen van de mens.

Joris de Wit

Het labo van Joris de Wit onderzoekt de mechanismen van synapsvorming. Heel wat van de eiwitten die daarin betrokken zijn, zijn ook gelinkt aan neuronale ontwikkelingsstoornissen zoals bijvoorbeeld autisme.

Pierre Vanderhaeghen

Pierre Vanderhaeghen's lab bestudeert de unieke ontwikkeling van onze hersenen. Wat zij op het spoor komen leert ons heel wat over ontwikelingsstoornissen zoals microcefalie.


 

Waarom basisonderzoek?

Fundamenteel onderzoek of basisonderzoek heeft als doel om de natuur en de wereld om ons heen beter te begrijpen. In ons geval betekent het begrijpen hoe onze zenuwcellen zich ontwikkelen en met elkaar communiceren. Hoe ons complexe brein ons in staat stelt om te bewegen, te denken, te voelen, te herinneren... Maar ook hoe al deze processen interageren met de rest van ons lichaam en onze omgeving.

Het merendeel van ons wetenschappelijk werk richt zich op moleculaire of cellulaire schaal: welke processen sturen onze genen en eiwitten aan opdat alles in de cel verloopt zoals het moet?

Op zoek naar behandelingen

Als we willen begrijpen wat er misloopt in geval van een neurologische ziekte, dan moeten we natuurlijk ook begrijpen hoe en waarom de aangetaste zenuwen normaal functioneren. We kunnen namelijk pas iets herstellen, als we ook weten hoe het in elkaar zit.

Net daarom is basisonderzoek onmisbaar in de zoektocht naar geneesmiddelen.

Stein Aerts

Het team van Stein Aerts onderzoekt de regulatie van genen tot op het niveau van individuele cellen.

Wim Annaert

Het labo onder leiding van Wim Annaert spitst zich toe op het begrijpen van de moleculaire mechanismen van membraantransport.

Lucía Chávez-Gutiérrez

Het labo van Lucía Chávez-Gutiérrez is gespecialiseerd in het bestuderen van eiwitklievingsprocessen..

Bart De Strooper

Bart De Strooper's labo bestudeert de moleculaire mechanismen van neurodegeneratie.

Joris de Wit

Het labo van Joris de Wit onderzoekt hoe hersencellen de juiste verbindingen maken met elkaar.

Rose Goodchild

Rose Goodchild en haar team onderzoeken de moleculaire mechanismen die dystonie veroorzaken.

Natalia Gunko

Natalia Gunko is experte electronenmicroscopie. Die technologie laat ons toe om de ultrastructuur van hersencellen in kaart te brengen.

Matthew Holt

Matthew Holt en zijn team bestuderen gliacellen, de ondersteunende cellen in onze hersenen.

Adrian Liston

Het lab van Adrian Liston onderzoekt het immuunsysteem en hoe het verstoord is bij ziektes.

Sha Liu

Sha Liu en zijn team onderzoeken slaap en hoe het onze hersenen beïnvloedt.

Sebastian Munck

Sebastian Munck is onze lichtmicroscopie expert. Deze technologie laat ons toe om biologische processen in kaart te brengen: van nanomoleculen tot volledige organismen.

Dietmar Schmucker

Het labo van Dietmar Schmucker bestudeert hoe neuronale netwerken zich vormen in onze hersenen.

Joost Schymkowitz & Frederic Rousseau

Het SWITCH labo bestudeert hoe eiwitten samenklitten.

Ludo Van Den Bosch

Samen met zijn collega's onderzoekt Ludo Van Den Bosch de moleculaire mechanismen van ALS, frontaalkwabdementie, en erfelijke motor neuropathieën zoals Charcot-Marie-Tooth.

Pierre Vanderhaeghen

Het labo onder leiding van Pierre Vanderhaeghen ontrafelt hoe onze hersenen zich ontwikkelen.

Patrik Verstreken

Het labo van Patrik Verstreken bestudeert de communicatie tussen hersencellen.

Thomas Voets

Het team rond Thomas Voets bestudeert hoe ionenkanalen ons helpen om pijn, warmte en koude te voelen.


 

Onze partners


 

X